OP HET JOURNAAL
Misschien zag je ze ook op het journaal: Henk en MarloesKraal, bij hun drooggevallen woonark in een meertje dat wordt gevoed door de Nederrijn. Watertekort brengt nieuwe problemen aan het licht, ook in de Rosandepolder bijArnhem. Driekwart van het meertje is gebaggerd, de rest vanwege een gemeentegrens niet. Het gevolg: een schril contrast tussen drijvende en drooggevallen woonarken. De beelden gingen de wereld over, want: hoe kon zoiets nu gebeuren in ‘Nederland waterland’?
Mr. Barry Meruma - Advocaat | Directeur HABITAT advocaten
Deze gebeurtenis riep bij mij de vraag op wie verantwoordelijk is voor schade door droogvallen op de ligplaats. Is dat altijd de woonbooteigenaar, of heeft een ander steken laten vallen? Juridisch is dit nog relatief nieuw terrein.
RISICO = KANS X EFFECT
De zoektocht begint mijns inziens bij risicomanagement: welk risico kun en wil je accepteren? Als een woonboot droogvalt(1), moeten de woonboot en de bodem daarvoor geschikt zijn óf moet de boot tijdig naar dieper water kunnen worden verplaatst. Waar woonboten vaker droogvallen of met hoge waterstanden meebewegen, is dat een bekend risico. Is de kans op droogvallen vrijwel ondenkbaar,zoals in het Friese merengebied met zijn nauwkeurig geregelde waterstand, dan is het risico op schade door droogvallen mogelijk te verwaarlozen.
ONDERHOUDSPLICHTIGE
Ons waterrecht kent regels om de functies, veiligheid en kwaliteit van het water te beschermen en verbeteren: van doorstroming en ecologie tot maatschappelijke functies als transport, recreatie, visserij en natuurlijk: wonen op het water waar dat volgens het omgevingsplan en/of een vergunning is toegestaan.(2) Voor elk water met maatschappelijke functies – en dat is bijna overal waar water is – is een ‘onderhoudsplichtige’ geregeld. Wettelijk moet die ervoor zorgen dat de functies van een bepaald water veilig bruikbaar blijven. In ons voorbeeld is de gemeente Renkum in de waterschapsverordening onderhoudsplichtige voor het op diepte houden van het meer, voor onder meer de maatschappelijk functie ‘wonen op het water met woonarken’.(3) De gemeente Arnhem voldeed recentelijk aan deze onderhoudsplicht in het meer, maar de gemeente Renkum (nog) niet. Daardoor is aan Renkumse zijde in hetzelfde meer nu sprake van serieuze problemen met te weinig water onder de woonarken.
BAGGERWERK
Als een woning een gebrek vertoont, moet de verhuurder dat verhelpen. Dat geldt nu ook voor gehuurde ligplaatsen. Alleen wettelijk aangewezen ‘kleine herstellingen’ zijn voor rekening van de huurder. Baggeren staat niet op die lijst en komt daarom ten laste van de verhuurder. Achterstallig baggerwerk kan een veiligheidsrisico vormen.(4)
De huurder kan de verhuurder in dat geval via de rechter dwingen om het baggerprobleem op de gehuurde ligplaats op te lossen. Veel huurovereenkomsten bepalen dat de huurder zelf klein onderhoud uitvoert, zoals het vrijhouden van 30 centimeter tussen woonboot en bodem voor de doorstroming van het water. Deze huurvoorwaarde is als kleine herstelling tenlaste van de huurder toegestaan, mits dat expliciet als normaal klein onderhoud is afgesproken.(5) Overig baggeronderhoud is voor de verhuurder. Huurvoorwaarden met een andere inhoud gelden niet, vanwege het woonruimtehuurbeschermingsrecht voor ligplaatsen.6 In ons voorbeeld is de gemeente Renkum naast onderhoudsplichtige óók verhuurder van de ligplaatsen.
BURENRECHT
Klein baggeronderhoud door de woonbooteigenaar kan meestal vergunningvrij door bagger onder water naar een dieper gedeelte te schuiven of spuiten. Dat mag geen hinder voor de buren veroorzaken; overleg is dus vaak nodig, bij hinder ook met de verhuurder.(7)(8)
TOT SLOT
Huurders van een ligplaats zijn goed beschermd tegen achterstallig baggeronderhoud door de verhuurder. Is er geen sprake van huur van de ligplaats, dan moet de onderhoudsplichtige worden aangesproken.(9) Maar recht hebben is nog geen recht krijgen… Het is een weerbarstige praktijk. •
1) Denk hierbij aan scheurvorming in een betonnen bak, gebroken kabels en leidingen, ontwrichting van de opbouw, scheefstand als gevolg van een taludhelling onder water of een scheeps onderschip, een bak die niet loskomt uit een zuigende bodem bij stijgende waterstand (plakken) of zelfs zinken.
2) Het omgevingsplan was voorheen het bestemmingsplan.
3) Een woonbooteigenaar die zelf aan de slag ging met baggeronderhoud in de Vecht en de kosten daarvan probeerde te verhalen op de onderhoudsplichtige, haalde bakzeil. ECLI:NL:RVS:2004:AO9968.
4) Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, gedateerd 21 april 2026, ECLI:NL:GHARL:2026:2392, overweging 3.57 en artikel 7:206 lid 1, Burgerlijk Wetboek.
5) ECLI:NL:GHARL:2026:2392, overweging 3.54.
6) ECLI:NL:GHARL:2026:2392, overweging 3.55.
7) Zie voor meer hierover mijn eerdere bijdrage ‘Grijze bagger’ in VLOT, 2024.
8) Burenhinder, artikel 5:37, Burgerlijk Wetboek.
9) Ingevolge de waterschapsverordening van het betrokken hoogheemraadschap of waterschap.
Als woonbootadvocaat schrijft Barry Meruma regelmatig juridische artikelen voor het woonboten magazine VLOT.
